hoc vi tinh

thiết kế website tại đà nẵng

thiết kế website tại đà nẵng

Lễ hội Cầu ngư trong tín ngưỡng người dân vùng đầm phá
Developed by JoomVision.com

Liên kết website

Liên kết-Quảng cáo

Trung tâm Thông Tin Thư viện

Khoa Môi trường

Bộ môn Bản đồ, viễn thám và GIS

Lễ hội Cầu ngư trong tín ngưỡng người dân vùng đầm phá

Trong hệ tín ngưỡng dân gian của ngư dân, các thần linh được thờ phụng rất đa dạng, phong phú, bao gồm cả những vị thần linh hữu hình và vô hình. Các vị thần hữu hình gồm: cá Ông, tức loài cá voi, thường được ngư dân gọi là ông Nam Hải, được phong là Nam Hải Cự Tộc Ngọc Lân thượng đẳng thần; Rái Cá, được phong là Lang lại Nhị Đại Tướng quân; Cá Nược, được gọi là Ông Nước; loài rắn biển lớn, ngư dân thường gọi là Bà Tím hay Công chúa Thủy Tề, được phong Đệ Bát Thánh Phi Nương; loài rắn đẻn ở biển, dân gian thường gọi là Bà Lạch, Ông Hẻo, được phong là Mộc Trụ Thần Xà.Trong số tất cả các vị thần đó, cá Ông được các ngư dân, nhất là các ngư dân  đặc biệt tôn sùng và coi trọng. Vì thế, Lễ hội Cầu ngư gắn với tục thờ cá Ông là lễ hội phổ biến, lớn nhất và quan trọng nhất đối với cộng đồng ngư dân các làng, xã làm nghề sông nước. (1)

Tuy nhiên, việc cúng Cầu ngư của người dân vùng biển và dân cư ven đầm phá có sự khác nhau, thể hiện đặc trưng về tín ngưỡng của từng vùng. Đối với người dân ven đầm phá Tam Giang, lễ Cầu ngư không chỉ là lễ thờ Nghinh Ông mà còn các vị thần linh khác trên đầm phá, lễ nhớ ơn cội nguồn và ước nguyệnmưa thuận gió hòa, trời yên biển lặng, ra khơi và trở về đất liền bình yên, tôm cá đầy ghe…Ngoài ra, đây cũng là dịp lễ tưởng nhớ công ơn những người đã khuất, nhớ đến cuội nguồn, những ông Tổ bà Hoàng, những người đã đặt nền móng và tạo lập cho ngư dân cuộc sống như ngày hôm nay.

Chúng tôi có mặt tại bến đò thị trấn Phú Đa, nơi tổ chức buổi lễ Cầu ngư, đua ghe năm 2013 dành cho 05 xã tham dự là Phú Đa, Phú Xuân, Phú Diên, Vinh Phú và Vinh Xuân. Chứng kiến cảnh người dân háo hức, vui vẻ, tấp nập chuẩn bị và kéo nhau ra bến đò mới biết được sự trông mong và chờ đón của họ vào dịp lễ hội. Theo như lời kể của các bậc trưởng bối trong làng, lễ hội cầu Ngư đã có từ lâu đời; mỗi năm lễ hội được tổ chức 1 lần khi người dân còn ở dưới đò tập trung theo vạn, sống và di chuyển theo đuôi con cá. Trưởng vạn là người đứng ra chỉ đạo việc thực hiện lễ cúng đồng thời cũng là người chánh tế. Tùy theo sự đóng góp của các thành viên trong vạn mà lễ được tổ chức lớn hay nhỏ. Theo thường niên, lễ được tổ chức vào ngày 10/8 âm lịch, dù người ở xa, kẻ ở gần, đánh bắt dài hay ngắn ngày thì đều ghi nhớ và trở về tham dự.

Ngày nay, theo chính sách định cư của nhà nước, tất cả các hộ dân vạn đò được lên đất liền để ổn định cuộc sống; môi trường sống thay đổi, người dân được sống trong sự phát triển văn minh của xã hội nhưng phong tục tập quán, hương ước ngầm và tín ngưỡng của người dân từ ngàn xưa vẫn không hề thay đổi. Mặc dù đời sống người dân còn nhiều khó khăn về vật chất, song tình cảm và tính cố kết cộng đồng luôn được duy trì, phát triển. Tất cả đều hướng về một tâm niệm cầu cho quốc thái dân an, trời yên biển lặng, bốn mùa bội thu, tôm cá đầy ghe, sức khỏe, bình an cho dân làng.

Lễ cúng Cầu ngư được người dân tổ chức từ rất sớm, bao gồm các lễ như lễ Hưng tát, lễ Hạ thủy cung An vị, lễ Chánh Tiếng thu tế Cầu ngư và đặc biệt là lễ tưởng nhớ các nạn nhân tử vong trong cơn bão số 8 năm 1985, lễ cúng Anh hùng liệt sĩ.

Để thực hiện lễ cúng Cầu ngư, ở trên cạn người ta sửa soạn am làng - còn gọi là Miếu ngài và đặt các lễ vật cúng. Lễ vật bao gồm cây niêu, cờ đỏ, phướng cắm dưới nước, cau, trầu, rượu và mâm cơm gồm có gà, lợn và những thức ngon vật lạ khác… Trong khi đó, lễ Hạ thủy cung nghênh an vị diễn ra, theo như bà con giải thích - đây là lễ rước linh hồn của Nghinh Ông về miếu để chứng giám cho tấm lòng thành kính của ngư dân. Để mời được hồn của Ông về, người ta phải làm lễ tế trên đầm phá hết sức trang trọng với đầy đủ lễ vật và lòng thành. Trong lễ Cầu ngư, nghi thức có sự tham gia đông đảo nhất của người dân là lễ rước sắc phong. Đám rước sắc được chia làm 2 đoàn, một đoàn từ phía bắc, một đoàn từ phía nam. Ở mỗi đoàn đều có đèn đăng, nhang, trầm và lễ vật rước đầy đủ theo nghi lễ truyền thống. Rước về đến lăng thì nghi thức nhập lăng diễn ra, sau khi linh Ông đã nhập lăng với nhiều lễ tế được tiến hành hết sức trang nghiêm trước điện thờ. Ban tế lễ gồm các vị: Chánh tế, Bồi tế, Đông hiến, Tây hiến. Vật tế là một con heo với đầy đủ thủ vị, tạng phủ cùng một đĩa huyết mao. Cuối cùng, các đại biểu lần lượt được mời lên dâng lễ để bày tỏ sự tôn trọng đối với linh Ông.

Lễ cầu ngư và Hội đua thuyền trên phá Tam Giang

Lễ Cầu ngư thị trấn Phú Đa

Lễ hội Cầu ngư của bà con vùng ven đầm phá Tam Giang đậm chất tâm linh, mang nét đẹp văn hóa truyền thống và thể hiện tinh thần tương thân thương ái, nhớ đến cuội nguồn, nhớ đến những người đã hi sinh để cho họ có cuộc sống hôm nay. Dường như trong lòng những người tham gia lễ Cầu ngư đều cảm nhận được sự thiêng liêng, bình an, mới mẻ cho một sự khởi đầu mới.

Sau khi lễ cúng tế kết thúc, bà con tổ chức liên hoan, trong buổi tiệc đó, có những người đã biết, đã quen nhau, hay những người li hương từ các nơi xa xôi viễn xứ, tất cả đều hòa quyện trong niềm vui với những chén rượu và lời chúc tha thiết, tình cảm.

Kết thúc ngày đầu tiên với phần lễ, bà con cùng bắt tay vào công tác tổ chức phần hội. Trên tinh thần gắn kết, rèn luyện sức khỏe, thể dục thể thao, đua ghe còn thể hiện được sự dẻo dai, ý chí, quyết tâm vững chắc của người đầm phá. Đối với lễ hội đua ghe, hằng năm một đơn vị sẽ đăng cai tổ chức và luân chuyển trong địa bàn. Các bên cùng thống nhất rất chặt chẽ với nhau về luật đua, quy chế đua cũng như vấn đề an ninh trật tự. Nếu đơn vị nào vi phạm thì không những bị ban tổ chức xử phạt theo  quy chế mà còn gặp những điều không may mắn trong năm tới, như lời người dân nơi đây thuật lại; đặc biệt uy tín của tải hay còn gọi là nơi cho thuê ghe sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Năm nay, cuộc đua ghe  diễn ra rất bài bản với những quy định nghiêm ngặt và có sự đổi mới trong luật đua, đó là “lộn vè rún”. Đây là luật không chỉ đòi hỏi các tay đua có sức mạnh, sự đoàn kết mà còn cần sự tinh xảo và khéo léo nhất định. Để ép “lộn vè rún” các tay đua cần phải có kỹ thuật đua điêu luyện. Ghe đua nào “rành nghề” sẽ có ưu thế dành chiến thắng. Các ghe đua có thể xuất phát và tốc độ khác nhau; tuy nhiên, đến đoạn ép lộn vè rún, tay đua tiểu xảo trình diễn màn “lộn lái ngược” sẽ lật được thế bại thành thắng mà không hề vi pham luật chơi. Khi ban tổ chức đánh 1 hồi trống 3 đùi, thẻ lái mới cầm lái chạy xuống ghe đua, trong ghe đua gồm có 10 người, 8 vận động viên bơi, 1 người lái, 1 chèo lái, nếu chiếc nào có 2 chèo lái thì giải nhất cũng xếp thành giải chót. Trình tự cuộc đua gồm 3 tráo: tráo Cúng, tráo Tiền, tráo Phá.

Đối với giải tráo Cúng:

Đây là phần thưởng quan trọng đối với các tải đua, phần thưởng của tráo này sẽ được các tải mang về cúng trong nghi lễ tạ ghe. Vòng đua đối với năm nay xuất phát từ chợ cũ Lương Viện đến Cồn Bùn ở Viễn Trình. Đội đua phải bơi từ bàn quan ra ép lộn vè rún, sau đó lên chợ cũ Lương Viện lấy thẻ cá bơi, về doi Cồn Bùn Viễn Trình lấy thẻ lúa, sau đó tiếp tục trở lên ép vè rún bái bàn quan. Thẻ lái chạy theo thứ tự nhất, nhì, ba, tư, năm. Giải Cúng gồm 5 lá cờ lưu niệm, 5 khay trầu rượu, 5 gói thuốc.

Tiếp theo đua giải tráo Tiền:

Đây là tráo động viên khích lệ tinh thần thể thao, đoàn kết của tất cả các thành viên nam nữ trong đội. Mỗi tải bốc xăm đua 7 tráo Tiền trong đó có 2 tráo nữ và 5 tráo nam theo thứ tự. Khi nghe trống của ban tổ chức đánh 1 hồi 3 đùi, thẻ lái mới chạy xuống nghe đua bơi. Bắt đầu từ bàn quan ra lộn vé rún, về ép hạ lưu rồi lên ép thượng lưu. Bơi đủ 3 vòng 6 tráo mới lộn vè rún vào bái bàn quan, các thẻ lái chạy theo thứ tự.

Đua tráo Phá:

Cũng tương tự với thể lệ và vòng đua như tráo Tiền, giải thưởng của tráo này là một lá cờ Phướng đỏ.  Đối với ghe chiến thắng, trong niềm vui hớn hở dành được lá cờ Phướng đỏ sẽ đem về treo ở nơi linh thiêng nhất của địa phương mình, đó là hành động báo công lên tổ tiên và các vị thần linh để cầu chúc cho sự khởi đầu tốt đẹp, sung túc, thịnh vượng.

Lễ hội đua ghe

Lễ hội đua ghe (ảnh Nguyễn Phúc Xuân Lê)

Lễ trao giải hội đua ghe đã khép lại lễ hội cầu ngư ven đầm phá Tam Giang 2013. Một lễ hội có ý nghĩa lớn mang lại niềm vui, sự hân hoan trong lòng những người dân sông nước. Hi vọng những lễ hội mang tầm ý nghĩa về giá trị tâm linh, tín ngưỡng sâu sắc như thế này sẽ được lưu giữ và phát triển lâu dài trong mỗi  người dân chài lưới và trong kho tàng văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc của Việt Nam.

(1)  Theo: Du lịch báo Dak Lak điện tử

                                                                                                  Nguyễn Vương